|
سهامدارن چه حقوق و تعهداتي دارند؟
يکي از شرايط پذيرش سهام شرکتها در بورس آن است که به صورت سهامي عام باشند. هر
فرد با خريد يک يا چند سهم از سهام يک شرکت سهامي عام، داراي حقوقي ميشود که
امکان نقض آن وجود ندارد. حقوق ناشي از مالکيت سهم متعدد است و در موارد مختلف
قانون تجارت به آنها اشاره شده است. به طور کلي، اين حقوق به دو دسته حقوق مالي و
غيرمالي تقسيم ميشود.
الف – حقوق مالي
حق سهيمشدن در سود شرکت و حقتقدم در خريد سهام جديد شرکت از مهمترين حقوق مالي
سهامدار است.
1- سهيمشدن در سود شرکت:
يکي از اهداف خريداران سهام شرکت، سهيمشدن در سود شرکت است. ميزان سود قابل تقسيم
هر سهم که درصدي از سود هر سهم است، در مجمع عمومي عادي سالانة شرکت، به صورت زير
تعيين ميشود.
سود قابل تقسيم = سود خالص سال مالي شرکت – زيان سالهاي مالي قبل – اندوختة
قانوني (20/1 سود خالص هر سال) – ساير اندوختههاي اختياري + سود قابل تقسيم
سالهاي قبل که تقسيم نشده است.
| سود قابل تقسيم هر سهم =
|
| سود قابل تقسيم
|
|
| تعداد سهام
|
|
نحوة پرداخت سود قابل تقسيم را نيز مجمع عمومي تعيين ميکند. اگر مجمع عمومي
دربارة نحوة پرداخت سود تصميمي نگرفته باشد، هيئت مديرة شرکت، نحوة پرداخت را
تعيين خواهد کرد. ولي در هر حال، سود سهام بايد ظرف هشت ماه پس از تصميم مجمع
عمومي راجع به تقسيم سود به دارندگان سهام – در زمان برگزاري مجمع عمومي – پرداخت
شود.
2- حقتقدم در خريد سهام جديد شرکت:
از آنجا که سهامداران شرکت خواهان حفظ حقوق و موقعيت خود در شرکت هستند، انتظار
دارند در هنگام افزايش سرمايه و انتشار سهام جديد از سوي شرکت، نسبت به ساير
خريداران اولويت داشته باشند. به همين دليل، اگر شرکت بخواهد از طريق انتشار سهام
جديد افزايش سرمايه دهد، سهام جديد را ابتدا به سهامداران قبلي خود عرضه ميکند.
آنها نيز در استفاده يا صرفنظر کردن از اين حق، مختار هستند. اما از آنجا که
معمولاً قيمت پيشنهادي فروش سهام شرکت، کمتر از قيمت بازار سهام است. سهامداران از
اين حق تقدم استفاده ميکنند. در صورتي که سهامدار تمايلي به دريافت سهم جديد
نداشته باشد ميتواند با مراجعه به کارگزار، گواهينامة حق تقدم خريد سهم خود را
برپاية قيمت روز بازار، به فروش برساند. چنانچه سهامداران در مهلت اعلام شده،
اقدام به پذيرهنويسي نکنند يا از فروش گواهي حق تقدم صرفنظر کنند، شرکت پس از
اتمام دورة پذيرهنويسي، گواهيهاي مزبور را در بورس اوراق بهادار در معرض فروش
قرار ميدهد و مبلغ حاصل از فروش را پس از کسر ارزش اسمي و هزينههاي مربوط، به
حساب سهامدار واريز ميکند.
ب – حقوق غيرمالي
حقوق غيرمالي ناشي از مالکيت سهام عبارتند از: حق رأي، حق انتقال سهام و حق اطلاع.
حـق رأي
بديهيترين حقي که سهامدار در شرکت دارد، حق رأي است.حق رأي در واقع حق اظهار و
اعمالنظر سهامدار است که از طريق مجامع عمومي شرکت قابل اعمال است. سهامدار با
استفاده از حق رأي خود در مجامع عمومي، در امور شرکت، همچون انتخاب اعضاء هيئت
مديره و بازرسان شرکت، تغييرات سرمايه، تقسيم سود، تغييرات اساسنامه، انحلال شرکت
و ساير موارد، مشارکت ميکند. حق رأي سهامداران نسبي است و هر کس تعداد سهام
بيشتري داشته باشد، حق رأي بيشتري نيز خواهد داشت. حق رأي سهامدار ميتواند از
طريق اعطاي وکالت نيز اعمال شود.
حق رأي به دو صورت ساده و تجمعي اعمال ميشود. در رأيگيري ساده هر سهم يک رأي
دارد.
در قانون تجارت، براي انتخاب اعضاي هيئت مديرة شرکت، استفاده از روش رأيگيري
تجمعي پيشبيني شده است. در اين روش، تعداد آراي هر رأيدهنده در تعداد نامزدهايي
که بايد انتخاب شوند ضرب ميشود و حق رأي براي هر رأيدهنده برابر با حاصلضرب
مذکور خواهد بود. رأيدهنده ميتواند آراء خود را به يک نفر بدهد يا آن را بين چند
نفري که مايل باشد تقسيم کند.
براي مثال، شرکتي را در نظر بگيريد که قصد دارد سه عضو هيئت مديره را از بين شش
نامزد موجود انتخاب کند. اگر سهامدار عمدة الف 600 سهم و سهامداران جزء ب و ج به
ترتيب 300 و 100 سهم داشته باشند، با توجه به آنکه قرار است سه نفر به عنوان عضو
هيئت مديره انتخاب شوند، تعداد آراء سهامداران الف، ب و ج به ترتيب 1800، 900 و
300 رأي خواهد بود.
نتيجة رأيگيري سهامداران اين شرکت ميتواند مطابق جدول زير باشد:
ملاحظه ميشود که در اين شيوة رأيگيري سهامدار عمدة الف آراء خود را بين سه نامزد
موجود تقسيم کرده است، در حالي که سهامداران جزء ب و ج از طريق تجمع آراء خود
توانستهاند يک نفر را به هيئت مديره بفرستند و نمايندهاي در هيئت مديره داشته
باشند.
بنابر آنچه بيان شد، سهامداران ميتوانند نظرات خود را دربارة شرکت در مجامع عمومي
اظهار و از طريق حق رأي اعمال کنند. برگزاري مجامع عمومي در چارچوب شرايط خاص و
براساس قانون تجارت صورت ميگيرد. در قانون تجارت نيز پيشبيني شده است که علاوه
بر مديران و بازرس يا بازرسان شرکت، سهامداراني که دست کم مالک يک پنجم سهام شرکت
باشند حق دارند که دعوت صاحبان سهام را از هيئت مديره خواستار شوند. در صورت
انجامشدن تشريفات مقرر براي تشکيل مجمع توسط هيئت مديره، حداکثر ظرف بيست روز،
درخواستکنندگان ميتوانند دعوت مجمع را از بازرس يا بازرسان شرکت خواستار شوند.
بازرس يا بازرسان نيز موظفاند با رعايت تشريفات مقرر، مجمع مورد نظر را حداکثر تا
ده روز دعوت نمايند در غير اين صورت، صاحبان سهام حق خواهند داشت به طور مستقيم و
با رعايت کلية تشريفات، به دعوت مجمع اقدام کنند.
حـق انتقال سهام
هر سهامدار حق دارد سهام خود را به ديگري منتقل کند. انتقال سهام با نام، از طريق
امضاي دفتر ثبت سهام شرکت از سوي سهامدار يا نمايندة قانوني وي انجام ميشود.
انتقال سهام از يک سهامدار به فرد ديگر در شرکتهاي سهامي عام، نيازي به موافقت
هيئت مديره يا مجمع عمومي ندارد. مراحل و تشريفات ثبت و انتقال سهام شرکتهاي
پذيرفته شده در بورس، توسط کارگزار فروشنده و به وکالت از سوي سهامدار صورت
ميگيرد.
حـق اطلاع
سهامداران به منظور بررسي و اظهارنظر در مورد فعاليتهاي شرکت و اعمال نظر و رأي
خود در مجمع عمومي شرکت، نيازمند اطلاعات کافي دربارة وضعيت فعاليت شرکت هستند.
بنابراين، سهامدار حق دارد در چارچوب قوانين به اين اطلاعات دسترسي داشته باشد. هر
سهامدار ميتواند از پانزده روز قبل از برگزاري مجمع عمومي در مرکز شرکت، به
صورتحسابها مراجعه کند و از ترازنامه و حساب سود و زيان و گزارش عملکرد مديران و
گزارش بازرسان رونوشت بگيرد. همچنين با توجه به آن که اساسنامه نوعي قرارداد بين
مؤسسان و سهامداران است، هر يک از سهامداران حق دارند نسخهاي از اساسنامه را
دريافت کنند.
تعهدات سهامدار
تعهد سهامدار در شرکت سهامي، پرداخت مبلغ سهم است و اگر به اين تعهد خود عمل کند،
به عنوان صاحب سهم تعهد ديگري ندارد. سهامدار هيچگونه تعهد شخصي در قبال طلبکاران
شرکت ندارد و اگر شرکت بنا به دلايلي قادر به پرداخت ديون خود نباشد، نميتواند به
سهامداران رجوع کند. همچنين تعهدات سهامداران همان است که قبول کردهاند و
نميتوان با تغيير اساسنامه تعهد جديدي بر عهدة آنان گذاشت يا تعهدات فعلي آنان را
افزايش داد. در اين زمينه قانون نيز به صراحت عنوان کرده است که هيچ مجمع عمومي
نميتواند تابعيت شرکت را تغيير دهد و با هيچ اکثريتي نميتواند بر تعهدات صاحبان
سهم بيفزايد.
|
